แบบไหนที่เรียกว่าสนุก? ความสนุก 8 รูปแบบในวิดีโอเกม

    เมื่อผู้เล่นบอกว่าเกมสนุกหมายความว่าอะไร? ความหมายของความสนุกอาจแปลเปลี่ยนตามรสนิยมของผู้เล่นที่ประกอบสร้างจากประสบการณ์ส่วนตัว บ้างชื่นชอบความสวยงามของภาพ บ้างชื่นชอบความรู้สึกของการพิชิตอุปสรรคที่ยากลำบาก บ้างชื่นชอบประสบการณ์ที่แปลกใหม่ เกมที่สนุกสำหรับคนหนึ่งอาจเป็นเกมที่อีกคนรังเกียจ เพราะฉะนั้นแล้วการจำแนกรูปแบบของความสนุกเป็นสิ่งสำคัญในการทำความเข้าใจความหลากหลายของผู้เล่นและการออกแบบประสบการณ์ที่ผู้เล่นคาดหวัง

การทำความเข้าใจรูปแบบของความสนุกไม่ได้มีประโยชน์สำหรับคนออกแบบเกมเท่านั้น การเรียนรู้ว่าอะไรที่ทำให้เกมสนุกเป็นสิ่งสำคัญเพื่อออกแบบและสื่อสารประสบการณ์ของเกมได้อย่างชัดเจน ในขณะที่ผู้เล่นก็ได้ประโยชน์จากการเข้าใจองค์ประกอบที่ทำให้เกมสนุก และยังเปิดมุมมองเพื่อความเข้าใจในความสนุกของผู้เล่นคนอื่นอีกด้วย

เกมที่คุณชอบที่สุดคือเกมอะไร? เก็บคำตอบไว้ในใจก่อนเพราะเราจะมาสำรวจไปด้วยกันว่าอะไรที่ทำให้เกมนั้นสนุกผ่าน ความสนุก 8 รูปแบบ (8 kinds of fun) ของ Marc LeBlanc

(ขวาไปซ้ายและบนลงล่าง) Lumines Arise, Satisfactory, Metaphor: ReFantazio, Hollow Knight: Silksong, Stardew Valley, Zero Escape: The Nonary Games, Blue Prince, Peak 

Sensation

Game as sense-pleasure

งานภาพที่เป็นเอกลักษณ์ เพลงบรรเลงที่เร้าอารมณ์ และสัมผัสที่ตอบสนองต่อการกระทำในเกม สิ่งเหล่านี้คือความสนุกที่ผู้เล่นสัมผัสได้โดยตรงผ่านประสาทสัมผัส ความสนุกประเภทนี้ไม่ได้จำกัดแค่ในวิดีโอเกมเพียงเท่านั้น เกมกระดาน (boardgame) สามารถสร้างความสนุกผ่านการเล่นกับชิ้นส่วน (component) ของเกมได้เช่นกัน ตัวอย่างเช่น ความสวยงามของโมเดลตัวละคร เสียงกระทบของการทอยลูกเต๋า และสัมผัสของวัสดุที่ใช้ทำเกม

Fantasy

Game as make-believe

ความสนุกรสชาติหนึ่งที่เห็นได้บ่อยในเกมแนว RPG ที่รังสรรค์สร้างโลกในจินตนาการขึ้นมา ผู้เล่นสามารถสวมบทบาทเป็นตัวละครในโลกสมมติเพื่อดื่มด่ำประสบการณ์ ความสนุกรูปแบบนี้เกิดขึ้นได้โดยไม่จำเป็นต้องมีโครงสร้างของเกมด้วยซ้ำไป ตัวอย่างเช่น LARP (Live Action Role Playing) ที่ผู้เล่นแต่งตัวและแสดงออกเป็นตัวละครในโลกสมมติโดยไม่มีกฎเกณฑ์ของความเป็นเกมมาครอบ

Narrative

Game as unfolding story

ความสนุกของการติดตามเนื้อเรื่องที่เกมนำเสนอ สิ่งนี้ทำให้เกมสนุกได้ต่อให้ตัวเกมไม่มีระบบการเล่นที่น่าตื่นเต้น ตัวอย่างเช่น เกมแนว Walking Simulator และ Visual Novel  ในบางครั้งผู้เล่นไม่ใช่แค่ผู้ชมแต่เป็นผู้ร่วมสร้างเรื่องราวได้เช่นกัน ตัวอย่างเช่น เกมประเภท Choice matter ที่การตัดสินใจของผู้เล่นส่งผลต่อเส้นเรื่อง และ Tabletop RPG ที่ผู้เล่นร่วมสร้างเรื่องราวด้วยกันระหว่างการเล่น

เกมสร้างเรื่องราวที่น่าจดจำได้ต่อให้เกมไม่มีเนื้อเรื่องก็ตาม

Challenge

Game as obstacle course

สิ่งหนึ่งที่ทำให้เกมแตกต่างจากสื่อประเภทอื่นคืออุปสรรคที่ขวางกั้นระหว่างผู้เล่นกับเป้าหมาย แม้อุปสรรคจะยากลำบาก เช่น ศัตรูที่รัวโจมตีเราจนไม่มีเวลาหายใจ ด่านที่เต็มไปด้วยอุปสรรคและขวากหนาม และปริศนาที่คิดจนปวดหัว แต่ความรู้สึกของชัยชนะเมื่อก้าวข้ามอุปสรรคกระตุ้นให้เกิดความสนุกรูปแบบนี้ได้ สิ่งนี้เป็นคำอธิบายได้ว่าทำไมผู้เล่นถึงชื่นชอบเกมแนว Souls-like ต่อให้การที่ตายวนซ้ำไปมาจะน่าหงุดหงิดแค่ไหนก็ตาม

Fellowship

Game as social framework

เกมบางจำพวกมอบความสนุกในรูปแบบของการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้เล่นคนอื่น อาจจะเป็นการร่วมมือกันในเกม Co-op การทรยศหักหลังในเกมแนว Hidden Traitor หรือในการแข่งขันเป็นทีมในเกมแนว Competitive ในบางครั้งเกมเป็นสื่อกลางของการใช้เวลาร่วมกันมากกว่าการบรรลุวัตถุประของสงค์ของเกมด้วยซ้ำไป

Discovery

Game as uncharted territory

ผู้เล่นบางกลุ่มรู้สึกสนุกเมื่อได้ลิ้มรสชาติใหม่ที่เกมนำเสนอ ความแปลกใหม่อาจจะมาในรูปแบบขององค์ประกอบในเกม เช่น พื้นที่ใหม่ ตัวละครใหม่ และความสามารถใหม่ หรือมาในรูปแบบของระบบเกมที่ล้ำสมัย เช่นในเกม Slay the Spire ที่บุกเบิกเกมแนว Roguelike Deckbuilding และ Doki Doki Literature Club! ที่ตัวละครรับรู้ถึงการมีอยู่ของผู้เล่น

Expression

Game as soap box

ความสนุกรูปแบบนี้มาในเกมที่มอบอิสระในการแสดงออกและการใช้ความคิดสร้างสรรค์ เกมแนว Sandbox เช่น Satisfactory คือตัวอย่างที่ดีของฟากฝั่งวิดีโอเกมที่ผู้เล่นเลือกได่้ว่าจะทำอะไร และบรรลุวัตถุประสงค์ของเกมด้วยแนวทางของตัวเอง ในขณะที่ Tabletop RPG เป็นสื่อกลางเกมอีกรูปแบบหนึ่งที่โดดเด่นในด้านการเปิดอิสระให้แก่ผู้เล่นในการแก้ไขปัญหาที่เผชิญหน้าอยู่

Submission

Game as mindless pastime

เกมที่ผู้เล่นทำสิ่งเดิมซ้ำ ๆ ใช้ว่าจะเป็นเกมที่ “ไม่สนุก” เสมอไป ความสนุกของการปลูกผักในเกม Stardew Valley เก็บเกี่ยวทรัพยากร หรือการทำงานหนึ่งวนซ้ำไปมาสามารถสร้างความสนุกได้เช่นกัน ความสนุกประเภทนี้มาในรูปแบบของความผ่อนคลายหรือความชำนาญในการทำงานนั้น หรือแม้แต่การเห็นการเติบโตทีละเล็กทีละน้อยของสิ่งที่กำลังทำอยู่ 

House Flipper ทำให้การทำความสะอาดบ้านที่จำเจเป็นเรื่องสนุก

กรณีศึกษา: Blue Prince (2025)

เรามาลองวิเคราะห์ดูความสนุกใน Blue Prince เกมที่ผมโปรดปรานที่สุดในปี 2025 ในเกมนี้ผู้เล่นไขปริศนาเพื่อหาห้องลับที่อยู่ในคฤหาสถ์ปริศนาที่เปลี่ยนแปลงโครงสร้างตัวเองในแต่ละวัน ระหว่างทางผู้เล่นสามารถใช้พิมพ์เขียวในการสร้างห้องที่เชื่อมต่อกัน ไขปริศนายิบย่อยระหว่างทาง และอาจมีปริศนาที่ใหญ่กว่าการหาห้องลับด้วยซ้ำไป

• ความสนุกรูปแบบแรกที่เห็นได้ชัดคือความท้าทายของเกมที่มาในรูปแบบของปริศนาชิ้นใหญ่ ที่ผู้เล่นต้องค่อย ๆ ไขปริศนาชิ้นเล็ก จดบันทึก เก็บรวบรวมชิ้นส่วนที่จำเป็น ความรู้สึกที่ได้เจอห้องลับหลังจากความพยายามนับไม่ถ้วน ทำให้เกมนี้สนุกเมื่อเราก้าวข้ามอุปสรรคได้

• Blue Prince สร้างความสนุกด้วยการแหกขนบเดิมของ Roguelike และสร้างเกมเพลย์รูปแบบใหม่ที่ไม่มีใครเหมือน ความใหม่ของ Roguelike ในเกมแนว Puzzle เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ทำให้รู้สึกว่าเกมนี้ “สนุก”

ผู้เล่นมีทางเลือกในการสร้างห้องถัดไปที่มีคุณประโยชน์แตกต่างกันไป

ภาษากลางที่ไม่สมบูรณ์แบบ

เห็นได้ว่าความสนุก 8 รูปแบบเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์สำหรับจำแนกความสนุกของผู้เล่น แต่สิ่งนี้ก็ไม่สามารถอธิบายความหมายของความสนุกได้อย่างสมบูรณ์ แม้แต่เกมเดียวกันผู้เล่นอาจรับรู้ถึงความสนุกในรูปแบบที่แตกต่างกัน บางคนอาจรู้สึกว่าเกมมอบประสบการณ์ที่แปลกใหม่ ในขณะอีกคนกลับรู้สึกว่าซ้ำซากจำเจ แม้แต่ความรู้สึกที่มีต่องานภาพเดียวกันก็ยังแตกต่างกันตามรสนิยมของผู้เล่น

แต่ก็ใช่ว่าการจำแนกประเภทความสนุกไม่มีประโยชน์เสียทีเดียว ผู้เล่นสามารถสื่อสารได้อย่างชัดมากขึ้นว่าองค์ประกอบไหนที่ทำให้เกมที่ตัวเองชอบสนุก ในมุมของผู้พัฒนาเกมก็สามารถกำหนดแนวทางได้ชัดเจนขึ้นว่าต้องการให้เกมที่อยู่ในขั้นตอนการพัฒนาสร้างความรู้สึกแบบไหนให้กับผู้เล่น ในอีกความหมายหนึ่ง ความสนุก 8 รูปแบบทำหน้าที่เป็นภาษากลางที่ทำให้ผู้เล่นและผู้พัฒนาเกมสื่อสารกันได้ง่ายและชัดเจนขึ้น

บทสรุป

โดยสรุปแล้วการความสนุก 8 รูปแบบ (8 kinds of fun) เป็นสื่อกลางที่ช่วยให้ผู้เล่นและผู้พัฒนาจำแนกและอธิบายได้ว่าเกมสนุกอย่างไร ผู้เล่นสามารถตอบได้ว่าตัวเองชอบเกมที่ท้าทายหรือเกมที่ได้ใช้เวลากับผู้เล่นคนอื่น และฝั่งผู้พัฒนาสามารถตอบได้ตั้งแต่ขั้นตอนของการออกแบบว่าเกมของตัวเองสร้างความสนุกแบบไหนให้แก่ผู้เล่น

แล้วเกมที่คุณชอบล่ะมีความสนุกรูปแบบไหน? ทั้งในมุมของผู้เล่นและผู้พัฒนาเกมมีความสนุกรูปแบบไหนที่คุณชื่นชอบเป็นพิเศษหรือเปล่า?